Koolmonoxide: waar het vandaan komt en wat het toestel erover zegt

Koolmonoxide is reukloos en kleurloos en het ontstaat bij onvolledige verbranding. Dat is de hele reden dat er voor werk aan gasverbrandingsinstallaties een certificering bestaat: zonder meetapparatuur is er niets over te zeggen. Hieronder staat waar het vandaan komt, wat uw toestel er zelf van merkt en wat een melder wel en niet doet.

Hoe het ontstaat

Bij volledige verbranding worden aardgas en zuurstof omgezet in kooldioxide en waterdamp. Komt er te weinig zuurstof bij of koelt de vlam te snel af, dan blijft de verbranding halverwege steken en ontstaat er koolmonoxide. Een gele of slierende vlam in plaats van een stabiele blauwe is een aanwijzing, maar bij een gesloten toestel ziet u de vlam niet.

Daar zit het grootste misverstand: een schoon toestel kan buiten de waarden meten en een beroet toestel kan binnen de waarden blijven. Bij een beurt gaat de analyser daarom in de rookgassen en worden CO en CO2 afgelezen bij vollast en bij deellast, naast de tabel van de fabrikant. Dat is de enige manier om er iets over te zeggen.

Oorzaak een: de verbranding zelf

Een brander die vervuild is met stof of roet, een ionisatiepen die versleten is, of een gasdruk die niet klopt. In Genemuiden, waar woningen met een werkruimte aan huis voorkomen, komt textielstof in de brander terecht en vervuilt een toestel sneller dan normaal. Dat is bij die woningen de reden dat jaarlijks onderhoud geen formaliteit is.

Deze oorzaak is bij een beurt te meten en op te lossen. Wat wij vaststellen is of de waarden na reiniging en afstellen binnen de tabel komen. Lukt dat niet, dan is de brander of de wisselaar aan het eind en gaat het toestel uit. Dat is het enige signaal in dit vak waarover niet te onderhandelen valt.

Oorzaak twee: de afvoer is niet vrij

Rookgas dat niet weg kan, komt terug. Dat gebeurt bij een uitmonding die is verstopt, bij een gemetseld kanaal dat aan de binnenkant schilfert, en bij een afvoer waar de wind vol op staat. Aan de Veluwerand, in Hattem, Heerde en Oldebroek, verstoppen bladeren en dennennaalden de uitmonding geleidelijk, en vanaf de grond ziet u daar niets van.

Aan de IJsselkade in Kampen en aan het Zwarte Water in Hasselt staat de wind vol op de gevel, en dan slaat het rookgas bij storm terug. Bij een gesloten toestel gaat de ketel daarop in storing, en dat is het toestel dat doet wat het hoort te doen. Bij een open toestel komt het rookgas in de ruimte en merkt het toestel er niets van.

Oorzaak drie: te weinig verbrandingslucht

Een open verbrandingstoestel haalt zijn lucht uit de ruimte waarin het staat. Wordt die ruimte dichtgezet, geïsoleerd en van nieuwe kozijnen voorzien, dan verdwijnt de luchttoevoer zonder dat iemand aan het toestel heeft gezeten. Dat is het patroon in de panden in het lint van Staphorst waar het schuurdeel bij de woning is getrokken, en in woningen langs de A28 en de A50 bij Wezep waar roosters vanwege geluid zijn dichtgezet.

Een mechanische ventilatiebox of een afzuigkap kan hetzelfde doen door onderdruk in de woning te maken. Bij een gesloten toestel met een concentrische afvoer speelt dit niet, want dat haalt zijn lucht van buiten. Welke van de twee bij u hangt, stellen wij bij de beurt vast en dat staat op het meetrapport.

Wat het toestel zelf merkt

Een modern gesloten toestel heeft beveiligingen die ingrijpen bij een afvoer die niet vrij is, bij een te hoge temperatuur en bij vlamverlies. Wat het niet heeft is een koolmonoxidemeting. Het toestel weet dus niet hoeveel CO het maakt; het weet alleen of zijn eigen beveiligingen aanslaan.

Daarom zegt een toestel dat zonder storing draait niets over de verbranding. Een ketel kan jaren zonder melding werken en toch buiten de waarden meten. Dat is precies het gat dat een jaarlijkse meting dicht, en de reden dat wij de waarden op papier bij het toestel achterlaten, met datum en de naam van de monteur erbij.

Wat een melder doet en niet doet

Een koolmonoxidemelder in de ruimte waarschuwt u als er CO in de lucht komt. Dat is nuttig en wij raden er een aan, in de ruimte waar het toestel staat en in een slaapruimte als die op dezelfde verdieping ligt. Let op de houdbaarheidsdatum op de achterkant, want de sensor is beperkt houdbaar.

Wat een melder niet doet is de verbranding meten. Hij gaat af als het al mis is, en hij ziet niets van een toestel dat aan de rand van de norm werkt. Een melder vervangt dus geen beurt en een beurt vervangt geen melder. Ze doen verschillende dingen en u heeft ze beide nodig.

Wat u doet bij een vermoeden

Hoofdpijn, misselijkheid of slaperigheid bij meerdere mensen in huis die buiten verdwijnt, is het klassieke beeld. Zet dan het toestel uit, zet ramen en deuren open en verlaat de woning als de klachten blijven. Bij acuut gevaar belt u het landelijke alarmnummer en niet ons.

Daarna laat u het toestel nakijken voordat het weer aan gaat. Wij meten de verbranding door, beoordelen de afvoer en de luchttoevoer en zeggen wat er aan de hand is. Komt het toestel niet binnen de waarden, dan blijft het uit. Dat is vervelend als het vriest, en het is niet iets waar wij een winter overheen laten gaan.

Kort samengevat

• Koolmonoxide ontstaat bij onvolledige verbranding en is zonder meetapparatuur niet vast te stellen.
• De drie oorzaken zijn de verbranding zelf, een afvoer die niet vrij is en te weinig verbrandingslucht.
• Een open toestel haalt zijn lucht uit de ruimte; een gesloten toestel met concentrische afvoer niet.
• Uw toestel meet geen CO en weet alleen of zijn eigen beveiligingen aanslaan.
• Een melder waarschuwt als het al mis is en vervangt geen jaarlijkse meting.
• Komt een toestel na reiniging en afstellen niet binnen de tabel, dan blijft het uit.

Twee dingen die u deze week kunt doen: kijk op de achterkant van uw koolmonoxidemelder of hij nog houdbaar is, en kijk op uw laatste meetrapport of de gemeten CO-waarde erop staat. Staat er geen waarde op, dan is er niet gemeten, en dan weet u welke vraag u bij de volgende beurt stelt.