Het expansievat: wat het doet en hoe u een leeg vat herkent

Het expansievat is een stalen bol of een cilinder naast of in de ketel, en het is het enige onderdeel van uw installatie dat stil zijn werk doet totdat het dat niet meer doet. Een vat zonder voordruk geeft geen storing, geen geluid en geen plas water. Wat het wel geeft is een druk die blijft wegzakken, en hieronder staat hoe u dat zelf vaststelt.

Wat er in dat vat zit

Aan de ene kant van een rubberen membraan zit het water van uw installatie, aan de andere kant lucht of stikstof onder druk. Die luchtkant heeft een voordruk die bij uw installatie hoort te passen. Wordt het water warm en zet het uit, dan duwt het tegen het membraan en wijkt de lucht in. Koelt het af, dan duwt de lucht het water terug.

Zonder die buffer zou de druk bij opwarmen oplopen tot de overstortklep bij drie bar opengaat. Een gesloten verwarmingssysteem zonder werkend expansievat verliest daarom elke stookdag een beetje water, en dat merkt u aan de meter en niet aan de vloer.

Wat er stukgaat

Twee dingen. Het membraan kan scheuren, waardoor er water in de luchtkant komt en het vat vol loopt. Of de lucht ontsnapt langzaam langs het ventiel, zonder dat er iets scheurt, en dan loopt de voordruk over jaren weg. Het tweede komt het vaakst voor en is de reden dat een vat van tien jaar oud zijn werk vaak niet meer doet.

In dit werkgebied zien we het bij toestellen tussen de acht en de vijftien jaar als onderdeel van een patroon, samen met de ionisatiepen en de driewegklep. Die drie komen ongeveer tegelijk aan het eind, en dat is ook de leeftijd waarin een abonnement met arbeidsloon zich terugverdient.

De drie signalen

Het eerste: de druk loopt bij opwarmen meer dan ongeveer een halve bar op. Lees af bij een koude installatie, stook het huis een uur warm en lees opnieuw af. Bij een werkend vat is het verschil klein.

Het tweede: na afkoelen staat de druk lager dan waar u die ochtend begon. Dan heeft de overstortklep afgelaten en is er water uit het systeem verdwenen via een afvoer die u niet ziet. Het derde: u moet vaker dan twee keer per jaar bijvullen zonder dat er ergens een plas of een vochtplek te vinden is.

Waarom u het niet aan het vat kunt zien

Op het ventiel van het vat zit bij sommige installaties een manometer, en daar staat de systeemdruk op zolang er water tegen het membraan duwt. Dat getal zegt niets over de voordruk. Pas als het systeem drukloos is gemaakt, meet u wat er aan de luchtzijde werkelijk staat.

Dat is de reden dat wij het vat drukloos meten en niet beoordelen door erop te tikken. Een vat dat hol klinkt kan vol water zitten en een vat dat zwaar aanvoelt kan nog prima werken. Afkloppen is een verhaal van het schoolplein en geen meting.

Wat wij doen

Bij een onderhoudsbeurt wordt het vat standaard drukloos gemeten op voordruk, naast de rookgasmeting en de rest van de beurt. Bij een bezoek om bij te vullen, dat 99 euro exclusief btw kost, zit dat er ook bij, net als het ontluchten en het controleren van de overstortklep.

Is de voordruk weg maar het membraan heel, dan kan het vat vaak worden bijgepompt tot de waarde die bij uw installatie hoort. Is het membraan stuk of is het vat te klein voor de hoeveelheid water in uw systeem, dan vervangen we het. Dat kost vanaf 199 euro exclusief btw, inclusief vat en montage.

Het vat en de maat van uw installatie

De voordruk hoort te passen bij de statische hoogte van de installatie en de inhoud bij de hoeveelheid water erin. In een rijtjeshuis in Wezep met acht radiatoren volstaat het ingebouwde vat van de ketel. In een diep pand binnen de gracht in Zwolle met radiatoren over vier lagen, of in een langgerekt pand in het lint van Staphorst met tientallen meters leiding, is dat vat regelmatig te klein.

Dan plaatsen wij een extra vat in plaats van het ingebouwde telkens opnieuw bij te pompen. Dat is ook de vraag die u aan een ander bedrijf zou moeten stellen: heeft u de waterinhoud van mijn systeem bepaald voordat u dit vat koos.

Kort samengevat

• Het vat vangt de uitzetting van het water op; zonder voordruk laat de overstortklep bij drie bar af.
• Meestal ontsnapt de lucht langzaam langs het ventiel, zonder dat er iets scheurt.
• Loopt de druk bij opwarmen meer dan een halve bar op, dan is dat het eerste signaal.
• Staat de druk na afkoelen lager dan die ochtend, dan is er water verdwenen via de overstortklep.
• De voordruk is alleen te meten als het systeem drukloos is; erop tikken zegt niets.
• Vervangen kost vanaf 199 euro exclusief btw, inclusief vat en montage.

Doet u de test van koud, warm en de volgende ochtend koud, dan weet u voordat u belt in welke richting het zit. Noteer die drie waarden met de tijden erbij. Bij een vat dat zijn voordruk kwijt is, is het verschil zo duidelijk dat de monteur al met het juiste vat in de bus kan zitten.